TEREN

Ogólna charakterystyka Doliny Górnej Wisły

Zbiornik Goczałkowicki

Dolina Górnej Wisły położona jest na południu Polski i generalnie obejmuje obszar od podnóża Beskidów na południu aż po skraj Lasów Pszczyńskich i linię Wisły na północy. Na zachodzie granicą jest wododział Wisły i Odry a wschodnia granica biegnie skrajem Pogórza Wielickiego.

 Stawy Przeręb
Stawy Przeręb. Fot. J. Betleja

 

Obszar Doliny Górnej Wisły to 1400 km2 w tym 10 tys. ha (100 km2) to różne zbiorniki wodne (stawy, zbiorniki zaporowe, żwirownie, osadniki przemysłowe i starorzecza). Największy zbiornik zaporowy - Zbiornik Goczałkowicki - zajmuje obszar 32km2. W dolinie znajduje się około 80 kompleksów stawowych o powierzchni większej niż 10 ha. Do największych z nich należą kompleksy koło Zatora Spytkowice i Przeręb (po ok. 500 ha każdy). Duże kompleksy znajdują się także w okolicach Brzeszczy, Gołysza i Landeka. Każdy kompleks ma swoją specyfikę. Niektóre są nieremontowane od wielu lat i w dużej części zarośnięte szuwarami. Inne zostały niedawno przebudowane i są mniej wartościowe dla ptaków lęgowych. Na niektórych stawach istnieje wiele wysp powstałych w wyniku remontownia stawów i usypania pryzm ziemi. Na innych zaś są zarośnięte wyspy powstałe ze starych grobli. Wielkość poszczególnych stawów nie jest jednak znaczna. Żaden ze stawów w Dolinie Górnej Wisły nie przekracza 100 ha. Zaledwie kilka ma wielkość około 80 ha, a większość to stawy do 30-40 ha.

 Widoczek stawów
Malowniczy jesienny widok spuszczanych stawów.
Fot. J. Betleja

W dolinie znajdują się także żwirownie. W kilku miejscach są one jeszcze użytkowane, ale wiele z nich już nie jest eksploatowanych. To są również interesujące miejsca gdzie gnieżdżą się mewy pospolitej (Larus canus) - w 1998 roku 5 par na żwirowni Rozkochów i 3 pary na żwirowni Dwory.

Osadniki przemysłowe to miejsca gdzie gromadzą się ptaki przelotne. Dwa z nich są szczególnie ciekawe i dokładnie zbadane. Osadnik Rontok, gdzie wylewane są wody kopalniane z kopalni "Silesia" w Czechowicach - Dziedzicach, to miejse gdzie notowane są nawiększe stada siewkowców w całej dolinie. Drugi osadnik w Brzeszczach to miejsce gdzie co roku stwierdzanych jest wiele rzadkich ptaków wodnobłotnych.

Starorzecza Wisły to z reguły małe zbiorniki wodne, których znaczenie dla ptaków jest ograniczone. Niemniej są to ważne miejsca dla ochrony całej bioróżnorodności i w niedalekiej przyszłości również zamierzamy je zbadać
. Rzeka Soła
Rzeka Soła. Fot. J. Betleja

Wody Doliny Górnej Wisły to także rzeki. Największa z nich to oczywiście Wisła na odcinku od Skoczowa aż po stopień wodny Łączany. Dwie duże podgórskie rzeki Soła i Skawa w dużej części mają naturalny charakter i są stosunkowo czyste. Inne mniejsze cieki jak Knajka, Bajerka, Iłownica, Wapienica, Biała, Pszczynka, Gostynia i Wieprzówka są mniej lub bardziej zanieczyszczone. Wisła poniżej ujścia Przemszy jest bardzo zanieczyszczona ściekami przemysłowymi. Jednak na tym odcinku gromadzi się wiele ptaków zimujących, bo mają tu dogodne warunki do zimowania (ciepła woda i dużo pokarmu).

Zbiornik Łączany latem
Zbiornik Łączany latem. Fot. Olimpiusz Wenhrynowicz.

  
W Dolinie Górnej Wisły jest bardzo niewiele lasów i zajmują one zaledwie 7% powierzchni. Kilka pozostałych fragmentów nadrzecznych lasów łęgowych i grądowych zostało objętych ochroną rezerwatową. Łęgi nad Skawą
Łęgi nad Skawą. Fot. J. Betleja.

W Dolinie Górnej Wisły i na jej obrzeżu znajdują się duże ośrodki miejskie i przemysłowe dopełniające obrazu tego rejonu. Na granicy doliny znajduje się największa aglomeracja w tym rejonie - Bielsko-Biała. Największe ośrodki przemysłowe to: Oświęcim, Czechowice-Dziedzice i Brzeszcze. Pomiędzy tymi miastami znajdują się liczne wsie. Cała Dolina Górnej Wisły jest gęsto zaludniona i mocno przekształcona przez człowieka. Mimo to - a może właśnie dzięki temu - tak dużo jest tu ptaków.

Widoczek stawów
Jeszcze jeden widoczek stawów Przeręb. Fot. J. Betleja.

 

DO GÓRY